Ga naar inhoud
Kruimelpad:

Tinnitus behandelen: waarom "leer er maar mee leven" niet genoeg is

Wie met tinnitus bij een zorgverlener komt, kan uiteindelijk de boodschap krijgen dat hij of zij ermee moet leren leven. Daar zit een kern van waarheid in: voor chronische tinnitus bestaat momenteel geen behandeling die het waargenomen geluid bij iedereen kan laten verdwijnen. Maar als ‘leer er maar mee leven’ het eindpunt van het gesprek wordt, doet dat geen recht aan de zorg die wél mogelijk is.

Man kijkt peinzend uit het raam, last hebbende van tinnitus. Hij zit een woonkamersetting op een grote stoel.

Een recent ervaringsverhaal in The Guardian laat zien hoe ingrijpend tinnitus kan zijn. In het artikel wordt de ervaring van Miranda Luby beschreven, hoe een aanhoudende hoge toon invloed kreeg op slaap, psychisch welzijn en het dagelijks leven. Na medisch onderzoek verschoof de aandacht uiteindelijk van het zoeken naar een lichamelijke verklaring naar het omgaan met tinnitus. Stress en aandacht speelden daarbij een belangrijke rol.

Dat is ook herkenbaar in Nederlandse ervaringsverhalen. In de 1e editie van G.Hoor, het magazine van GGMD, vertellen Paul en Fred hoe tinnitus hun leven beïnvloedt. Angst, slecht slapen, stress en voortdurend gericht zijn op het geluid komen daarin terug. Tegelijk beschrijven zij dat anders leren omgaan met de tinnitus verschil kan maken.

Waarom ‘leer ermee leven’ tekortschiet

De Nederlandse richtlijn Tinnitus is de afgelopen jaren op belangrijke onderdelen herzien. In 2024 werden onder meer modules over gehoorherstellende en geluidsverrijkende therapie gepubliceerd en in 2025 volgden nieuwe modules over psychologische interventies. De huidige zorg richt zich bij chronische tinnitus vaak niet op het laten verdwijnen van het waargenomen geluid, maar op het verminderen van de tinnituslast.

  • Minder angst voor het geluid,
  • beter slapen,
  • minder beperkingen in het dagelijks functioneren,
  • beter kunnen communiceren of
  • meer grip krijgen op de reactie op tinnitus

kunnen relevante behandeldoelen zijn. De richtlijn noemt onder meer beter omgaan met tinnitus, verbetering van welzijn en slaap, vermindering van negatieve gevolgen en beter begrip van tinnitus als belangrijke behandeldoelen. Daarom kan de boodschap ‘er is geen genezing’ niet zonder meer worden vertaald naar ‘er is niets aan te doen’.

tinnitus peinzende man GGMD

Tinnitus is meer dan alleen een probleem van het oor

Tinnitus is het waarnemen van geluid zonder dat daarvoor een bijpassende externe geluidsbron aanwezig is. Het kan worden ervaren als bijvoorbeeld piepen, suizen, brommen, fluiten of zoemen. De aard en de ervaren belasting verschillen sterk van persoon tot persoon. UMC Utrecht beschreef in 2023 in een artikel over vier hardnekkige tinnitusmythes dat tinnitus niet simpelweg als één soort ‘piep in het oor’ moet worden beschouwd. De ervaring kan verschillen en factoren zoals omgeving en stress kunnen invloed hebben op hoe tinnitus wordt ervaren. Daarbij is het nuttig onderscheid te maken tussen het waargenomen geluid en de last en gevolgen die iemand daarvan ervaart.

Dat voorkomt twee uitersten. Tinnitus is niet simpelweg een probleem dat uitsluitend in het oor moet worden opgelost. Het is ook niet juist om ernstige tinnituslast gelijk af te doen als een psychisch probleem. Juist de wisselwerking tussen gehoor, aandacht, emoties, gedrag en dagelijks functioneren maakt dat verschillende disciplines binnen de zorg een rol kunnen hebben.

Stress kan tinnitus versterken zonder dat tinnitus ‘tussen de oren’ zit

In de praktijk kan een vicieuze cirkel ontstaan. Iemand merkt de tinnitus op, maakt zich zorgen en gaat er steeds meer op letten. Slaapproblemen of stress kunnen de draagkracht verminderen. Het geluid kan daardoor nadrukkelijker aanwezig worden, wat opnieuw spanning kan oproepen. Ook in het GGMD-magazine van 2021 zijn dergelijke ervaringen herkenbaar. Fred beschrijft bijvoorbeeld hoe angst en slecht slapen zijn dagelijks leven gingen bepalen. Paul vertelt dat onder meer minder piekeren en afleiding voor hem verschil maken.

Dit zijn persoonlijke ervaringen en geen universeel behandelrecept. Ze illustreren wel waarom een psychosociaal perspectief onderdeel kan zijn van tinnituszorg. Psychologische behandeling betekent daarbij niet dat een zorgverlener zegt dat het geluid wordt ingebeeld. De behandeling kan juist gericht zijn op het verminderen van tinnituslast en de negatieve gevolgen voor het dagelijks functioneren.

Wat kan goede tinnituszorg betekenen?

Welke zorg passend is, hangt af van de zorgvraag, de kenmerken van de tinnitus, eventueel gehoorverlies en de ervaren belasting. Medische en audiologische diagnostiek kunnen nodig zijn om de situatie in kaart te brengen en te bepalen welke vervolgstappen passend zijn. Bij tinnitus in combinatie met gehoorverlies adviseert de Nederlandse richtlijn te overwegen een proef met hoortoestellen te doen. Het primaire doel daarvan is verbetering van het gehoor. Een eventuele vermindering van tinnituslast kan een bijkomend effect zijn; over de werkzaamheid van hoortoestellen specifiek tegen tinnitus kan op basis van het beschikbare onderzoek geen definitieve conclusie worden getrokken.

Bij chronische tinnitus met aanhoudende matige tot ernstige lijdensdruk en negatieve invloed op het functioneren kan cognitieve gedragstherapie (CGT) passend zijn wanneer uitgebreide psycho-educatie onvoldoende effect heeft gehad. De in 2025 herziene richtlijn beveelt CGT onder deze voorwaarden aan. Acceptance and Commitment Therapy (ACT) kan bij een passende zorgvraag eveneens worden overwogen. Dat betekent nadrukkelijk niet dat iedere persoon met tinnitus psychologische behandeling nodig heeft. De zorg hoort aan te sluiten bij de individuele zorgvraag en de ervaren belasting.

Zorg bij GGMD voor mensen met tinnitus

Voor mensen bij wie tinnitus grote invloed heeft op het dagelijks functioneren, biedt GGMD gespecialiseerde zorg. Het programma Werken aan tinnitus bestaat uit verschillende onderdelen die aansluiten bij de symptomen en zorgvraag. Het programma begint met voorlichting en kan, afhankelijk van wat nodig is, worden gevolgd door een basis- of intensiever traject. Binnen het intensieve programma worden onder andere cognitieve gedragstherapie en psychomotorische therapie toegepast.

De behandelgroep Controle over tinnitus en hyperacusis is een eerste onderdeel van dit tinnitusprogramma. Deelnemers krijgen informatie over tinnitus en hyperacusis, mogelijke oorzaken en gevolgen en manieren om de gevolgen beter beheersbaar te maken. Daarna wordt bekeken of dit voldoende houvast geeft of dat verdere zorg passend is. Wie eerst meer wil weten over tinnitus en de gevolgen ervan, vindt op de pagina Leven met tinnitus informatie van GGMD over tinnitus en de mogelijkheden voor gespecialiseerde zorg.

Voor deelname aan het tinnitusprogramma gelden voorwaarden. Een (GGZ-)verwijsbrief en een audiogram zijn nodig. Welke zorg passend is, wordt vervolgens mede bepaald door de individuele zorgvraag.

tinnitus vrouw in duinen

Wanneer huisarts, KNO-arts, audiologisch centrum of GGZ?

Voor mensen met tinnitus kan het zorglandschap ingewikkeld zijn. De huisarts is het eerste aanspreekpunt. Die beoordeelt of onderzoek of verwijzing nodig is. Een KNO-arts kan een rol hebben bij medische diagnostiek. Bij gehoorproblemen of complexere tinnituszorg kan een audiologisch centrum expertise bieden. De Nederlandse tinnitusrichtlijn noemt verwijzing naar een audiologisch centrum met een gespecialiseerd tinnitusteam als mogelijkheid bij relevante tinnituslast.

Wanneer psychische lijdensdruk een belangrijke rol speelt, kan gespecialiseerde psychologische zorg of GGZ passend zijn. De richtlijn uit 2025 benadrukt daarbij dat psychologische tinnitusbehandeling niet standaard voor iedereen bedoeld is: indicatiestelling en de individuele zorgvraag zijn belangrijk.

Bij tinnitus in combinatie met plotseling gehoorverlies is snelheid noodzakelijk. De NHG-Standaard Slechthorendheid adviseert bij plotseling gehoorverlies zonder aanwijzingen voor geleidingsverlies direct te overleggen met een KNO-arts, zodat iemand in ieder geval snel kan worden beoordeeld.

Dat onderstreept waarom een algemene boodschap als ‘u moet ermee leren leven’ niet aan passende diagnostiek vooraf hoort te gaan.

Leren omgaan met tinnitus is iets anders dan ermee worden weggestuurd

De ervaringen uit The Guardian en G.Hoor, het magazine van GGMD, maken zichtbaar wat in medische richtlijnen minder gemakkelijk in woorden te vatten is: tinnitus kan diep ingrijpen in slaap, concentratie, stemming, relaties en dagelijks functioneren. Tegelijk kan de verhouding die iemand tot het geluid heeft in de loop van de tijd veranderen.

Goede tinnituszorg hoeft daarom niet altijd te betekenen dat het geluid wordt weggenomen. Zorg kan gericht zijn op

  • vermindering van tinnituslast,
  • herstel van functioneren,
  • behandeling van bijkomend gehoorverlies of psychische klachten en
  • het vergroten van grip op het dagelijks leven.

Artikel over tinnitus in G.hoor, magazine van GGMD

Lees hieronder het artikel of lees het in de digitale versie van G.Hoor, het magazine van GGMD.

Artikel tinnitus g.hoor 2021

Veelgestelde vragen over tinnitus behandelen en tinnituszorg

Tinnitus is niet bij iedereen met een behandeling weg te nemen. Dat betekent niet dat er geen zorg mogelijk is. Afhankelijk van de zorgvraag kan tinnituszorg bijvoorbeeld bestaan uit voorlichting, onderzoek naar gehoorverlies, een proef met hoortoestellen bij gehoorverlies of psychologische behandeling gericht op het verminderen van tinnituslast. Welke aanpak passend is, verschilt per persoon.

Bespreek tinnitus die veel invloed heeft op bijvoorbeeld slaap, concentratie, stemming of dagelijks functioneren met een zorgverlener. De huisarts kan beoordelen welke vervolgstappen nodig zijn. Afhankelijk van de situatie kunnen onder andere een KNO-arts, audiologisch centrum of gespecialiseerde GGZ betrokken worden. GGMD biedt daarnaast gespecialiseerde tinnituszorg voor mensen bij wie tinnitus invloed heeft op het functioneren. Kijk voor meer informatie hier over werken aan tinnitus en hier over leven met tinnitus..

Stress en aandacht kunnen invloed hebben op hoe sterk tinnitus wordt ervaren en hoeveel last iemand ervan heeft. Dat betekent niet dat tinnitus wordt ingebeeld of uitsluitend een psychische oorzaak heeft. Juist de wisselwerking tussen tinnitus, aandacht, stress, slaap en functioneren kan binnen passende tinnituszorg aandacht krijgen.

 

Er bestaat niet één tinnitusbehandeling die voor iedereen geschikt is. Bij tinnitus en gehoorverlies kan bijvoorbeeld een proef met hoortoestellen worden overwogen. Bij chronische tinnitus met aanhoudende matige tot ernstige lijdensdruk kan cognitieve gedragstherapie onder bepaalde voorwaarden worden aanbevolen. ACT kan bij een passende zorgvraag eveneens worden overwogen. De keuze voor zorg hangt af van de individuele situatie en zorgvraag.

 

Neem contact op met een zorgverlener, eerst de huisarts, wanneer tinnitus aanhoudt, veel belasting veroorzaakt of samengaat met andere klachten waarvoor beoordeling nodig kan zijn. Tinnitus in combinatie met plotseling gehoorverlies vraagt om snelle medische beoordeling. De NHG-Standaard adviseert bij plotseling gehoorverlies zonder aanwijzingen voor geleidingsverlies direct overleg met de KNO-arts.

Bronnen